ĐỒNG ĐẬU - Khu di tích khảo cổ học lớn nhất nước ta

Mai Lan

SaigonNet
 

Bảo tàng Lịch sử Việt Nam hiện đang tổ chức triển lãm, giới thiệu các cổ vật khai quật được tại khu di tích Gò Mun - Đồng Đậu nhân kỷ niệm 40 năm phát hiện di chỉ này (1962 - 2002).

Khu di tích Đồng Đậu được phát hiện một cách ngẫu nhiên vào năm 1962. Di chỉ nằm trên một gò đất mang tên gò Đậu, xung quanh nhiều hồ ao thuộc thị trấn Yên Lạc tỉnh Vĩnh Phúc. Trong một lần làm đường giao thông, người ta đã đào một phần gò và phát hiện nhiều di chỉ cổ. Lần khai quật đầu tiên được tiến hành vào năm 1965 đã cho thấy khu di tích có một lượng di chỉ hết sức phong phú, đa dạng. Từ đó đến nay, Đồng Đậu đã trải qua 6 lần khai quật (nhiều nhất so với tất cả các khu vực khảo cổ khác), trong đó Viện Khảo cổ học tiến hành 3 lần và Bảo tàng lịch sử Việt Nam tiến hành 3 lần, chưa kể rất nhiều đợt thám sát, phúc tra của các nhà khoa học trong và ngoài nước. Kết quả thu được là số hiện vật nhiều nhất từ trước tới nay, trong đó có hàng ngàn hiện vật đồ đá và đồ đồng, vài trăm hiện vật bằng xương, gốm..., khối lượng lên tới vài chục tấn. Đồng Đậu vốn là một gò đất hiền lành, nay trở thành một địa điểm khảo cổ học có thể nói là quan trọng vào bậc nhất trong việc nghiên cứu về quá trình hình thành cộng đồng Việt cổ ở Đồng bằng sông Hồng - biểu tượng của sự hình thành dân tộc.

Trong khoảng diện tích khảo cổ rộng nhất (khoảng 62.000m²), rải rác tới 200 địa điểm khảo cổ học trải dài từ tỉnh Phú Thọ cho tới khu vực ven sông Hồng ngoại thành Hà Nội. So với tất cả các khu vực khảo cổ khác (thường có tầng văn hóa khoảng 40-50cm), Đồng Đậu có tầng văn hóa dày nhất (khoảng 4m) và có diễn biến từ dưới lên theo tiến trình thời gian. Các nhà khảo cổ học đã phát hiện ra 4 tầng văn hóa của di tích khảo cổ này. Lớp dưới cùng (cổ nhất) khai quật được nhiều đồ đá và xương. Máy xác định niên đại cho thấy những hiện vật này có cách đây trên 3000 năm. Lớp thứ hai: đồ đá và đồng, lớp thứ ba cũng là đồ đá và đồ đồng nhưng mới hơn và kỹ thuật đã tinh xảo hơn nhiều. Lớp thứ tư, trên cùng, cho thấy có nhiều đồ gốm và cả một ngôi mộ cổ còn tương đối nguyên vẹn, tay trái đeo vòng đá, có niên đại cách đây khoảng 2.500 năm. Theo nghiên cứu của các cán bộ nhân học thì đó là hài cốt một người đàn ông. Bốn tầng văn hóa phản ánh tương đối toàn diện quá trình hình thành và sự phát triển cũng như về đời sống kinh tế, văn hóa của người Việt Cổ - những cư dân thời đại kim khí cư trú liên tục trong gần 2000 năm. Những tài liệu khoa học thu được từ lòng đất Đồng Đậu đã góp phần chứng minh nguồn gốc bản địa của văn hóa Đông Sơn và cung cấp nhiều sử liệu gốc để nghiên cứu thời dựng nước đầu tiên của dân tộc: thời Hùng Vương.

Là người trực tiếp điều hành công tác khai quật khu di tích Đồng Đậu và có nhiều công trình nghiên cứu về khu di tích, Phó giáo sư Hoàng Xuân Trinh, Viện phó Viện khảo cổ học, đánh giá: "Với những di vật khai quật được, Đồng Đậu hiện nay là một khu di chỉ khảo cổ học lớn nhất nước ta với diện tích rộng nhất, tầng văn hóa dày nhất, và số di vật phong phú, đồ sộ nhất, lâu đời nhất. Do đó, cũng chưa nơi nào có số lần khai quật lên đến 6 lần như ở đây".

Đồng Đậu đã được xếp hạng di sản văn hóa cấp quốc gia. Vấn đề đặt ra là làm sao bảo tồn và khai thác các giá trị lịch sử, văn hóa, kinh tế của khu di chỉ này một cách hiệu quả. Tỉnh Vĩnh Phúc đang có ý định xây dựng một bảo tàng khảo cổ học ngoài trời, ngay trên diện tích đã được khai quật, trưng bày những hiện vật đã khai quật được trong một không gian tự nhiên vốn có của nó để khách tham quan có thể hình dung một cách sinh động, cụ thể về khu di tích cũng như về đời sống của người Việt cổ ở khu vực đồng bằng sông Hồng. Tuy nhiên, làm sao để trưng bày hiện vật ngoài trời ngay tại khu vực khai quật mà vẫn giữ được nguyên vẹn các hiện vật trước tác động ngoại cảnh, đặc biệt là thời tiết nắng lắm mưa nhiều của nước ta, thì lại là một vấn đề khó khăn. Hy vọng rằng khu di tích Đồng Đậu sẽ được quan tâm đầu tư cho công tác bảo tồn và khai thác xứng với tầm cỡ giá trị của nó.

Bài và ảnh - Mai Lan (VHNT)