Các khu bảo tồn chim quý ở Việt Nam bị đe dọa

Nhật Minh

VNExpress.net
19/03/2003
 

Sếu cổ trụi, loài sắp nguy cấp trên toàn cầu, phân bố một phần tại Kiên Lương và Tràm Chim (Đồng Tháp).

Các chuyên gia của Tổ chức bảo tồn chim quốc tế Birdlife đã cảnh báo như vậy trong một công trình vừa được công bố - Sách hướng dẫn các vùng chim quan trọng ở Việt Nam. Theo đó, 56 trên tổng số 63 vùng có tầm cỡ quốc tế về đa dạng sinh học đang bị đe dọa bởi việc săn bắn và canh tác nông nghiệp.  

Vùng chim quan trọng được đánh giá dựa trên các loài chim (vì các loài này vừa là một mục tiêu bảo tồn, vừa dễ được nhận biết ngoài thực địa. Chúng là một chỉ thị tốt cho tình trạng của sinh cảnh và mức độ can thiệp của con người). Chính vì vậy, hệ thống các vùng này không chỉ quan trọng với những loài chim, mà còn với nhiều nhóm phân loại khác, như linh trưởng, bò sát, thú móng guốc, voi... Việc xác định được các vùng chim quan trọng, theo Birdlife, sẽ giúp ích rất lớn trong công tác quy hoạch bảo tồn ở Việt Nam.

Trong số 63 vùng chim quan trọng (tương đương 5% diện tích cả nước), mới chỉ có 28 vùng nằm trong các khu bảo tồn, số còn lại không có chế tài quản lý hoặc đang được đề xuất bảo vệ. Rất ít vùng có diện tích lớn (chỉ có 10 vùng rộng hơn 50.000 ha và 1 vùng rộng hơn 100.000 ha), chứng tỏ các sinh cảnh tự nhiên ở khắp nơi trong cả nước đã bị chia cắt nhiều.

Nguy cơ phổ biến nhất hiện đe dọa đến sự đa dạng sinh học ở các vùng này là hoạt động săn bắn và buôn bán xuyên biên giới (như tại Rừng Kẻ Gỗ (Hà Tĩnh), Chư Yang Sin (Đăk Lăk)...), nhất là với các loài chim lớn, sống thành đàn như niệc, cu xanh; các loài kiếm ăn trên mặt đất dễ bị bắt như gà rừng...

Gà lôi tía, có vùng phân bố giới hạn ở Trung Quốc và Việt Nam (rừng Chế Tạo thuộc Yên Bái và Sơn La).

Mối đe dọa thứ hai gặp ở hầu hết các vùng là việc khai thác gỗ, củi (chiếm 71% số vùng). Ngoài ra, hoạt động thâm canh, mở rộng sản xuất nông nghiệp cũng đang làm ảnh hưởng đến điều kiện sinh thái ở 43 vùng, và đặc biệt nghiêm trọng tại 5 vùng khác như Hà Tiên, Kiên Lương (tỉnh Kiên Giang) và Láng Sen (Long An).

Tại nhiều vùng như Phong Nha, Kẻ Bàng (Quảng Bình), U Minh Thượng (Kiên Giang), Kiên Lương... việc xây dựng đê bao, kè đập, kênh mương cũng đang làm mất đi tính hoang dã, gây sức ép nặng nề lên tài nguyên thiên nhiên.

Đặc biệt bị đe dọa là các vùng đất ngập nước (nhất là ở châu thổ sông Mekong). Ngoài những nguyên nhân kể trên, các vùng này còn bị ảnh hưởng bởi việc trồng rừng ngập mặn, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản không hợp lý… làm mất đi sinh cảnh của các loài chim di cư.

Theo các nhà nghiên cứu, danh sách các vùng chim quan trọng ở Việt Nam còn chưa thực sự đầy đủ, do nhiều vùng, đặc biệt ở miền Bắc, ven biển miền Trung và các đảo xa bờ có rất ít hoặc không có điều tra về điểu học.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã xác định ba phân hạng vùng theo các cấp: toàn cầu, vùng, và quốc gia. Tại Việt Nam, trong giai đoạn đầu do hạn chế về kinh phí và thông tin nên chỉ xác định các vùng chim có tầm quan trọng quốc tế. Cũng trong những đợt khảo sát để xây dựng cuốn sách này, Birdlife đã phát hiện thêm 3 loài chim mới là khướu vằn đầu đen, khướu Ngọc Linh và khướu Kon Ka Kinh.

Cuốn Sách hướng dẫn các vùng chim quan trọng ở Việt Nam là sản phẩm hợp tác giữa Chương trình Birdlife Đông Dương với Viện sinh thái và tài nguyên sinh vật VN.

Nhật Minh